جوان آنلاین: مقامهای امریکایی و اسرائیلی از نابودی ۹۰ درصدی برنامه موشکی ایران صحبت میکنند، ولی ارزیابی محرمانه آژانسهای اطلاعاتی امریکا نشان میدهد ایران همچنان ۷۰ درصد موشکها و ۶۰ درصد پرتابگرهای خود را در اختیار دارد، که البته همین ارزیابی هم معلوم نیست چقدر با واقعیت تطبیق دارد.
بیش از هفت هفته از آغاز حملات موسوم به «عملیات خشم حماسی» میگذرد؛ عملیاتی که به گفته مقامات کاخ سفید، قرار بود توان موشکی ایران را نابود کند، اما گزارشهای اطلاعاتی امریکا که روز ۱۸ آوریل ۲۰۲۶ نیویورکتایمز به آنها استناد کرده، روایتی کاملاً متفاوت را پیش رو میگذارد. بر اساس آخرین ارزیابیهای مشترک پنتاگون و جامعه اطلاعاتی امریکا، ایران با حفظ ۷۰ درصد از موشکهای بالستیک و ۶۰ درصد از پرتابگرهای خود، هنوز «بیش از اندازه کافی» برای تداوم رویارویی با امریکا و اسرائیل، بعد از دو هفته آتشبس شکننده، دارد. این در حالی است که به ادعای همین گزارش، زرادخانه پهپادی ایران نیز تا حدود ۴۰درصد از توان اولیه خود را حفظ کرده است. یک مقام اطلاعاتی امریکا به نیویورک تایمز هشدار میدهد که ایران هنوز «کاملاً قادر به به آشوب کشیدن کل منطقه است». دنی سیترینوویچ، مقام سابق اطلاعات نظامی اسرائیل میگوید: «همه اکنون میدانند که اگر در آینده درگیری رخ دهد، بستن تنگه اولین کاری خواهد بود که در کتاب درسی ایران میآید.»
دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا، در ماه آوریل در اثنای جنگ گفته بود: «ما تقریباً همه چیز را تضعیف کردهایم. آنها موشکهای بسیار کمی دارند. آنها توانایی تولید بسیار کمی دارند. ما به سختی به آنها ضربه زدهایم» و پیت هگست، وزیر دفاع، نیز گفته بود که برنامه موشکی ایران «از نظر عملکردی نابود شده است»، زیرا پرتابگرها و موشکها تا حد زیادی از بین رفته و ناکارآمد هستند، ولی حالا ارزیابیهای محرمانه آژانسهای اطلاعاتی امریکا، این ادعاها را به چالش میکشند. یک منبع آگاه در گفتوگو با سیانان فاش کرده که این «برآوردهای اطلاعاتی ممکن است شامل پرتابگرهایی باشد که به دلیل بمباران در زیر آوار مدفون شدهاند، اما هنوز کاملاً منهدم نشدهاند». جالبتر آنکه حتی همین گزارش نیویورکتایمز هم اطمینان بالایی درباره ذخایر تسلیحاتی ایران ندارد و از قول مقامات اطلاعاتی «نظرات متفاوت» درباره میزان دقیق باقیمانده ذخایر تسلیحاتی ایران اشاره کرده و نوشته که ایران «قدرت بازدارندگی قدرتمند» خود را حفظ کرده است.
دشواری برآورد موشکها در عمق ۵۰۰ متری
هفته قبل، فرمانده ارتش ایران به طعنه گفت که ما حتی خودمان هم اندازه زرادخانه موشکیمان را نمیدانیم: «اگر از امروز شروع به شمارش کنیم، دو سال طول میکشد.» این موضع، جدای از لحن طعنهآمیز بودنش، نشاندهنده دشواری دستیابی به برآوردی قابل اتکا از ذخایر موشکی ایران است. دلیل عمده این دشواری، قرار گرفتن زرادخانههای موشکهای ایران در عمق زمین است. تصاویر ماهوارهای که منابع غربی به آنها استناد میکنند نشان میدهد که ایران «شهرهای موشکی» خود را در عمق ۵۰۰ متری کوهها ساخته و با سیستمهای ریلی داخلی به هم متصل کرده است. در نتیجه، برآوردهای اطلاعاتی واشینگتن نمیتوانند با اطمینان بالایی تشخیص دهند چه تعداد از موشکها و پرتابگرها در طول ۴۰ روز جنگ تا زمان آتشبس موقت از بین رفتهاند.
در مورد پرتابگرها، کار از این هم دشوارتر است. ایران انبوهی از پرتابگرهای ماکت، سکوهای فریبنده و اهداف به اصطلاح قلابی را در سراسر کشور کار گذاشته که از دید سنجندههای هوایی و ماهوارههای جاسوسی تشخیص آنها دشوار است و حتی در مواردی که مورد حمله قرار گرفتهاند نیز به سرعت بازسازی شدهاند، تجربهای که به نظر میرسد ایران آن را از جنگ ۱۲ روزه در آوریل ۲۰۲۵ به دست آورده است. به علاوه، منابع اطلاعاتی به بازسازی سریع (Rapid Rebuilding) نقاطی که موشکهای ایران از آنها پرتاب میشوند، اشاره میکنند. تحقیقات چند هفته قبل سیانان که با استناد به تصاویر ماهوارهای ۲۷ پایگاه زیرزمینی و ۱۰۷ تونل را تحلیل کرده، نشان میداد که اگرچه حملات امریکا و اسرائیل به ۷۷ درصد ورودیهای تونلها آسیب زده، ولی گزارشهای اطلاعاتی امریکا میگویند که نیروهای ایرانی با فاصلهای کوتاه پس از اصابت موشکها، موفق به بیرون کشیدن سکوهای پرتاب از زیر آوار شده و آنها را دوباره به چرخه عملیات بازمیگردانند.
بازسازی ظرف چند ساعت نه چند روز
در حالی که برخی گزارشهای غیر رسمی در میانه جنگ، با استناد به تصاویر ماهوارهای گفته بودند که ایران تجهیزات ساختوساز را ظرف ۴۸ ساعت پس از بمباران در مکانهای بمباران شده مستقر کرده تا ورودیهای تونلهای مسدود شده را پاکسازی کند، گزارش جدید نیویورک تایمز با استناد به منابع اطلاعاتی امریکا، از توانایی شگفتانگیز ایران در بازسازی سریع تأسیسات نظامی صحبت کرده است. الان این گزارشها میگویند که حتی در جریان جنگ، نیروهای ایرانی فقط «ظرف چند ساعت پس از بمباران» موفق به خارج کردن سکوهای پرتاب و تأسیسات زیرزمینی از زیر آوار شده و آنها را دوباره به چرخه عملیات بازمیگردانند. بر اساس همین گزارشهای جدید، درست پس از اعلام آتشبس در ۸ آوریل ۲۰۲۶، ایران با استفاده از بولدوزر و تجهیزات مهندسی، بیش از ۱۰۰سامانه پرتابگر را که در زیر آوار و درون تونلهای عمیق پنهان شده بودند، ظرف چند روز خارج کرده که حالا دوباره آماده به کارگیری هستند. بر همین اساس یک مقام غربی به تایمز اسرائیل گفته که ایران توانایی پرتاب روزانه بین ۱۵ تا ۳۰ موشک بالستیک و ۵۰ تا ۱۰۰ پهپاد انتحاری را حفظ کرده است. این رقم در مقایسه با روزهای ابتدایی جنگ (که گاه به ۸۰ تا ۲۰۰ موشک در روز میرسید) کاهش یافته، اما همچنان برای تهدید جدی پدافند هوایی منطقه و اعمال فشار راهبردی کافی است. با این حال، گزارش «گازتا اکسپرس» این کاهش را نه ناشی از کاهش توانایی ایران، بلکه در اثر تغییر تاکتیک میداند، به این معنی که ایران با وجود کاهش تعداد موشکهای پرتابی روزانه (در مقایسه با روزهای ابتدایی جنگ)، نرخ اصابت به اهداف استراتژیک را افزایش داده است.
کلی گریکو، همکار ارشد مرکز استیمسون واشینگتن، در این زمینه میگوید: «حملات امریکا و اسرائیل به وضوح خسارت قابل توجهی به زیرساخت پرتابگرهای موشکی ایران وارد کرده است، اما ایران به نظر میرسد آگاهانه مسیر خود را تغییر داده و به سمت رگبارهای کوچکتر و دقیقتر علیه اهداف با ارزشتر حرکت کرده است.»
